Het systeem zoekt manieren om weer heel te zijn. Symptomen zijn er om jouw te laten zien.
Spoiler: Dit is geen handleiding
Wat zou er pijnlijker kunnen zijn. Er niet bij mogen horen. Buiten de groep vallen. De reden kan divers zijn. Ook hoe het buitensluiten ontstaat. Misschien wordt jij wel buitengesloten. Of maak jij jezelf schuldig aan uitsluiting. Terwijl jij er van overtuigd bent ‘het goede’ te doen. Wat je weer onschuldig maakt. Je kunt ook jezelf buiten de groep sluiten. Op een manier alsof jij wórdt buitengesloten. Als je een handleiding voor uitsluiting verwacht zal ik je teleurstellen. Wel geef ik inzicht. Wat betekent buitensluiten vanuit systemisch perspectief.
Het systemisch perspectief
Het systeem is de context waarin je (aanwezig) bent. In het familiesysteem is de familie de context. Het team waarin je werkt is een systeem. De overkoepelende organisatie van het team is een systeem op zich. Jij maakt deel uit van verschillende systemen. Soms overlappend. In het systeem kun je zien hoe deelnemers zich verhouden. Maar de onderstroom bepaalt de richting van het systeem. Wat zich onzichtbaar afspeelt in het systeem wordt de onderstroom genoemd. Je voelt dat er iets is. Je kunt er alleen geen vinger opleggen. ‘Stroomt’ het niet? Terugkerende problemen? Het is tijd voor het onderzoeken van de onderstroom.
Laat de energie maar stromen
Het familiesysteem wijkt af van overige systemen. Op een belangrijk punt. Jij blijft namelijk altijd lid van jouw familiesysteem. Overige systemen kún jij verlaten*). Het familiesysteem wordt ook wel ‘systeem van herkomst’ genoemd. Is het systeem gezond? Dan kan de energie in het systeem volop stromen. Er zijn aan een aantal systemische principes voldaan. 1. Iedereen en alles behorend tot het systeem hoort erbij. 2. Iedereen heeft een eigen unieke plek. 3. Er is balans in geven en nemen in het systeem. Deze drie principes worden Binding, Ordening en Balans genoemd.
Als niet iedereen erbij mag horen
Buitensluiten is het onderwerp. Deel van het principe Binding. Je hebt gelezen dat energie stroomt als aan 3 principes wordt voldaan. Buitensluiten of uitsluiten heeft direct invloed op de energie van het systeem. Heb je weet van uitsluiting? Fijn! Stoppen heeft direct een positief effect. Was het maar zo gemakkelijk. Er is altijd reden om iemand of iets buiten te sluiten. En die reden is voor uitsluiters legitiem. Ook al kun je die legitimiteit betwisten. Bewust of onbewust buitensluiten? ‘Etnisch profileren’, ‘die-buitenlanders’, toeslagen-schandaal’, ‘de collega die altijd ziekelijk is’, de vijftig+-er’. De voorbeelden zijn (te) talrijk.
Onzichtbare invloed maakt het gevaarlijk
Wij mensen zijn groepsdieren. Hoe individueel we ook lijken te zijn. Je hebt de ander nog altijd nodig. Om te kunnen leven en te groeien in je levenstaak. Binnen de groep is er sprake van ongeschreven regels. Wil jij je daar niet aan conformeren? Dán worden pogingen tot uitsluiting in gang gezet. Dat kán heel bewust en aan de oppervlakte zichtbaar zijn. Maar misschien nog vaker onbewust en verborgen in de onderstroom. Dan is het onzichtbaar. En met veel invloed. Een gevaarlijke combinatie voor de energie in het systeem.
Ze geven het onzichtbare weer
Problemen laten zich vaak als symptomen zien. Steekt het probleem telkens opnieuw de kop op? Onmogelijk met reguliere liggende aanpak op te lossen? Symptomen zijn veelal chronisch. Ze geven weer wat je juist niet ziet. Zie het symptoom als je probleem. Dan is het logisch dat je dáár de oplossing voor zoekt. Zonder blijvend resultaat. Symptomen laten jou juist iets zien! Symptomen van een groot personeels verloop. Hoog ziekteverzuim. Resultaten die onverklaarbaar achterblijven. Het kán oplosbaar zijn. Tenzij het dus symptomen blijken te zijn. Maar hoe weet je dat?
Het effect is dramatisch
Buitensluiten en uitsluiten kent een risico. Welke ongeschreven regels ken jij in jouw team? En zijn dat ze allemaal? Deelnemer zijn in een groep gaat over lidmaatschap en leiderschap. Vervreemd raken in de groep gaat ten koste van kwaliteit en energie. Het systeem wil uitsluiting voorkomen. Zijn ‘wapen’ zijn de symptomen. Buitensluiten is de bescherming van de groep. “De Nederlandse identiteit” behouden betekent anderen uitsluiten. Het maakt je onschuldig. Roddelen bij de koffietafel gaat over uitsluiten. De voorbeelden zijn groot en klein. Het effect is altijd dramatisch.
Doorbreek de ban
Jij mag er niet bij zijn. Verdwijn! Maar als verdwijnen niet lukt. Omdat je financieel aan elkaar gebonden bent. Of omdat jouw organisatie een familiebedrijf is. Dan gaat onbewust uitsluiten soms over in bewust wegpesten. Weet dat iedereen beweegt in systemen. En elke beweging heeft weerslag op alle deelnemers van dat systeem. Onschuldig ten opzichte van de groep. Schuldig naar wat buitengesloten wordt. Geen gemakkelijke dynamiek. Doorbreek de ban. En merk hoe de energie in het systeem weer kan stromen.
*Aanvulling: Een oprichter van een onderneming kan zijn bedrijf verkopen en weggaan. Toch blijft hij als oprichter met het systeem verbonden.
Schuld En onschuld Zijn altijd verbonden In geven en nemen Balans
Schuld en Onschuld – onlosmakelijk verbonden
Schuld en onschuld – we kennen ze allemaal. Soms voel je je schuldig zonder te weten waarom, soms blijf je liever buiten schot om onschuldig te blijven.
In dit blog neem ik je mee in de dynamiek van schuld en onschuld: hoe ze onlosmakelijk verbonden zijn met geven en nemen, met verantwoordelijkheid, en met je plek in je familiesysteem. Want hoe onschuldig wil je eigenlijk zijn?
De systemische functie van schuld
Schuld is meer dan een moreel oordeel. In de systemische werkelijkheid heeft schuld een functie. Het ontstaat zodra we iets aannemen, en het brengt beweging op gang in de uitwisseling tussen mensen.
Balans in geven en nemen
Door te geven en te nemen ontstaat een patroon van verbondenheid. Wie geeft, maakt aanspraak op iets. Wie neemt, voelt een verplichting. De balans wordt hersteld als de gever zelf ook weer iets ontvangt – en de nemer iets teruggeeft. Dat zorgt voor rust in het systeem.
Maar als jij iets aanneemt, verlies je iets anders: je onafhankelijkheid. En daarmee je onschuld. Die schuld kan aanvoelen als een hete aardappel – iets waar je zo snel mogelijk weer van af wilt.
Misschien is het daarom zo’n opluchting als je niets nodig hebt: dan ben je niets verplicht. Dan ben je vrij. Of toch niet?
“Schuld ontstaat bij het aannemen; het streven naar onschuld kan leiden tot afstand en onbalans in relaties.”
De wens om onschuldig te blijven
Onschuldig blijven lijkt aantrekkelijk. Het voelt zuiver, schoon, niet belast. Maar wie koste wat het kost onschuldig wil blijven, onthoudt zich vaak van deelname. Je neemt niet – en dus doe je ook niet écht mee.
Geen deelnemer zijn
Als je niets neemt, hoef je ook niets terug te geven. Maar het gevolg is dat je buitenspel komt te staan. Je maakt je handen niet vuil, je blijft aan de kant.
En hoewel je misschien een rechtvaardiging hebt gevonden om dat zo te houden, blijft er vaak een leeg en ontevreden gevoel achter.
Deze houding begint meestal bij de ouders. Als je in de vroege relatie met (één van) je ouders iets niet kon of mocht aannemen, zet zich dat patroon vaak voort in andere relaties. Energie stokt.
De uitwisseling komt niet op gang. En daarmee blijft ook de levensstroom uit.
De gevolgen in relaties
Wat je in het systeem van herkomst niet kon aannemen, herhaal je onbewust in andere relaties. Je probeert onschuldig te blijven door altijd maar te geven. Meer te geven dan je hebt ontvangen. Maar die dynamiek is onhoudbaar.
Een relatie uit balans
In relaties werkt deze asymmetrie destructief. Als jij geeft, geeft, geeft – maar niet kunt of wilt ontvangen – dan kan de ander zijn plek niet innemen. Er is geen balans meer in de uitwisseling.
Dat is niet vol te houden. Op den duur maakt het de relatie eindig. Want wie zich voortdurend schuldig móet voelen, haakt af.
Verantwoordelijkheid nemen als keerpunt
Schuld en onschuld hangen onlosmakelijk samen met het begrip verantwoordelijkheid. Wie schuld op zich neemt, neemt verantwoordelijkheid. Wie schuld afwijst, probeert onschuldig te blijven – en wijst daarmee ook verantwoordelijkheid af.
Belofte maakt schuld
Elke belofte die je maakt, is een vorm van schuld. Je legt jezelf iets op. En je wordt verantwoordelijk voor het nakomen ervan.
Belangrijk is hoe de belofte tot stand is gekomen. Vanuit je volwassen positie – of vanuit je kindpositie? Denk aan het kind dat belooft voor papa te zorgen als mama wegvalt. Zo’n belofte is een magische taak: onmogelijk om werkelijk in te lossen. En toch draag je die misschien nog steeds. Als een last.
Uit liefde en uit loyaliteit.
De zware last van schuld in je lichaam
Schuld leeft niet alleen in je hoofd – maar ook in je lijf. Je kunt het voelen in je schouders, je nek, je onderrug. De zwaarte van oude beloften, onuitgesproken verplichtingen en onverwerkte dynamieken manifesteert zich vaak lichamelijk.
“Bewust verantwoordelijkheid nemen voor schuld bevordert balans en harmonie binnen relaties en systemen.”
Overgenomen schuld in het familiesysteem
Soms draag je een schuld die niet van jou is. Een niet-vereffende schuld uit een vorig systeem. Hoewel Je er geen weet van hebt, voel je toch een last.
Wat buitengesloten is, wil ingesloten worden
In familiesystemen geldt: wat buitengesloten wordt, klopt later aan de deur. Misschien wel aan jouw deur. En jij bent degene die de last voelt – zonder dat je kunt aanwijzen waarom.
Het leven voelt zwaar, ondanks dat de omstandigheden ogenschijnlijk goed zijn. Dan is de kans groot dat je een schuld draagt die niet van jou is. Een thema dat generaties geleden is ontstaan, maar nooit is erkend.
In familieopstellingen wordt dit zichtbaar. Het uitgeslotene vraagt om erkenning. Pas als het gezien en ingesloten wordt, komt er ruimte.
Schuld en onschuld in beweging brengen
Schuld en onschuld zijn geen eindstations. Ze zijn dynamieken. In beweging brengen betekent ze erkennen, ermee leren omgaan, en ermee leren leven.
Een krachtige manier om deze polariteit te ervaren, is via de lemniscaat. Een oefening waarin je afwisselend stilstaat bij beide polen – schuld en onschuld – en de beweging ertussen. Niet als tegenstelling, maar als dans. Zo ontstaat er helderheid. Wat draag ik? Wat is niet van mij? Wat wil ik teruggeven?
In familieopstellingen komt deze dynamiek vaak terug. Je krijgt letterlijk zicht op hoe jij je verhoudt tot schuld. En hoe schuld zich verhoudt tot jou.
De oefening met de Lemniscaat zelf uitvoeren? Download de oefening en maak gebruik van de polariteiten Schuld en OnSchuld.
Tot slot: durf te ontvangen
Schuld en onschuld zijn onvermijdelijk verbonden aan leven, liefhebben en verantwoordelijk zijn. De kunst is om de schuld te nemen die van jou is – en terug te geven wat niet bij jou hoort.
Om verantwoordelijkheid te dragen waar het klopt. En om te ontvangen, ook als dat spannend is.
Want pas als je neemt, kun je werkelijk geven. Pas als je verantwoordelijkheid neemt, kun je bevrijd leven. En pas als je durft onschuldig én schuldig te zijn, doe je echt mee.
Herken jij iets in deze dynamiek?
Voel je dat het tijd is om jouw plek in te nemen, verantwoordelijkheid te dragen of misschien juist iets terug te geven wat niet van jou is? In mijn begeleiding werken we op de onderstroom – met systemische opstellingen, reflectie en lichaamsbewustzijn.
Plan een vrijblijvend en gratis kennismakingsgesprek in. Samen onderzoeken we wat er gezien mag worden.
Veel mensen herkennen zichzelf in de slachtoffer- of daderrol zonder het door te hebben. Slachtoffers voelen zich machteloos, daders grijpen de controle. Beide dynamieken verhinderen dat je je echte plek inneemt. Dit blog helpt je patronen te herkennen, verantwoordelijkheid te nemen en los te breken, zodat je écht aanwezig kunt zijn.
In Transactionele Analyse verwijst een Spel naar onbewuste patronen met voorspelbare uitkomsten. Deze patronen, geworteld in je levensscript, kun je doorbreken door bewustwording, reflectie en nieuwe keuzes.
Ontsnap uit de loop en creëer vrijheid in je communicatie en relaties.
De overheersende structuur ontstaat uit een verlangen naar controle en onafhankelijkheid, vaak gevormd in de kindertijd. Hoewel kracht en zelfvertrouwen voordelen bieden, kunnen ze verbinding en kwetsbaarheid blokkeren. Door controle los te laten, steun te vragen en je hart te openen, vind je balans tussen daadkracht en echte verbondenheid.
