We leven allemaal met tegenstellingen, oftewel polariteiten. Denk aan vertrouwen versus wantrouwen, vasthouden versus loslaten, of controle versus overgave. Hoe jij je verhoudt tot deze polariteiten geeft inzicht in je patronen en beschermingsmechanismen.
In dit blog zoom ik in op de polariteit vertrouwen-wantrouwen. Hoe deze polariteit zich manifesteert, hangt samen met de beschermende maskers die je hebt ontwikkeld. Het herkennen van deze dynamiek is een stap richting meer balans en vrijheid in je leven.
Wat is een maskerstructuur?
Een maskerstructuur, of karakterstructuur, is een beschermende laag die je als kind hebt ontwikkeld om jezelf te beschermen tegen pijn en afwijzing. Deze structuren zitten opgeslagen in je lichaam en bepalen hoe je je opstelt in relaties en het leven. Wilhelm Reich ontdekte dat deze structuren zich letterlijk vastzetten in de spierspanning van je lichaam.
Iedereen heeft meerdere maskers, maar meestal zijn één of twee structuren dominant. Deze maskers beschermen je tegen kwetsbaarheid, maar beperken je ook. Ze beïnvloeden bijvoorbeeld hoe je omgaat met polariteiten zoals vertrouwen en wantrouwen.
“Polariteiten als vertrouwen en wantrouwen vormen je maskers, maar bewustzijn brengt balans en vrijheid in je leven.”
Polariteit en energie: Hoe beweeg jij?
Bij polariteiten gaat het om beweging. Kun je vrij schakelen tussen twee uitersten, zoals vertrouwen en wantrouwen? Dan stroomt je energie en ben je in balans.
De Lemniscaat
Om dit te verduidelijken, gebruik ik vaak het model van de lemniscaat: een figuur in de vorm van een liggende acht. De polen van een polariteit, zoals bijvoorbeeld vertrouwen en wantrouwen, liggen aan de uiteinden.
Oefening: Leg twee papiertjes op de grond met daarop de woorden “vertrouwen” en “wantrouwen”. Ga op het ene papiertje staan en ervaar hoe dat voelt. Verplaats je daarna naar het andere papiertje en voel het verschil. Door deze beweging te maken, kun je ervaren waar je vastloopt en waar de energie stokt.
Lemniscaat. Beweging in polariteit.
Vertrouwen-wantrouwen: Een polariteit in maskers
De polariteit vertrouwen-wantrouwen speelt een grote rol in drie maskers: het fijngevoelige (schizoïde), het sociale (orale) en het daadkrachtige (psychopatische) masker. Hoewel het thema in elk masker terugkomt, verschillen de oorzaken en uitwerkingen.
1. Het fijngevoelige masker: Ben ik wel welkom?
Voor mensen met een fijngevoelig masker is wantrouwen de basis. Het gevoel dat je er niet mag zijn, wordt diep van binnen gevoeld.
Ontstaan: Dit wantrouwen ontwikkelt zich al voor je geboorte. Denk aan stressvolle gebeurtenissen tijdens de zwangerschap, zoals een traumatische ervaring van je moeder of een moeilijke bevalling. Dit kan leiden tot een gevoel van afwijzing en onveiligheid.
Kenmerken: Je voelt je veiliger daar dan hier en trekt je terug uit verbinding. Leren vertrouwen op jezelf én anderen is een levenslange uitdaging.
Voorbeeld: Anne, 34 jaar, heeft moeite met sociale interacties. Ze voelt zich vaak ongemakkelijk in groepen en heeft het gevoel dat ze er niet echt bij hoort.
Uitdaging: Ontwikkel het vertrouwen dat je er mag zijn, precies zoals je bent.
2. Het sociale masker: Is er wel genoeg voor mij?
Bij het sociale masker draait wantrouwen om een gevoel van tekort. Je twijfelt of er wel genoeg liefde, aandacht, of emotionele steun is. Je probeert dit gemis te vullen.
Ontstaan: Dit masker ontwikkelt zich in het eerste levensjaar, wanneer een kind volledig afhankelijk is van zorg en voeding. Als deze zorg niet consistent beschikbaar is, groeit het wantrouwen.
Kenmerken: Je voelt een diep verlangen naar vervulling, maar het lijkt alsof je emmer nooit vol raakt. Dit kan leiden tot afhankelijkheid of zelfs verslavingsgevoeligheid.
Voorbeeld: Tim, 29 jaar, zoekt voortdurend bevestiging in zijn relaties. Hij stelt hoge eisen aan zijn partner en voelt zich snel afgewezen.
Uitdaging: Ontwikkel het vertrouwen dat er altijd genoeg is – ook voor jou – zonder dat je het hoeft af te dwingen.
3. Het daadkrachtige masker: Ik doe het zélf wel!
Bij het daadkrachtige masker is wantrouwen vooral gericht op anderen. Je vertrouwt jezelf, maar bent ervan overtuigd dat je niet op anderen kunt rekenen.
Ontstaan: Dit masker ontstaat wanneer een kind leert dat het zich staande moet houden door onafhankelijk en sterk te zijn. Vertrouwen in anderen is ooit beschaamd, en dat verlies heeft diepe sporen nagelaten.
Kenmerken: Je bent vaak de leider, iemand die de touwtjes stevig in handen heeft. Dit maakt je krachtig, maar ook kwetsbaar voor eenzaamheid. Kwetsbaarheid tonen voelt als falen.
Voorbeeld: Eva, 42 jaar, is een succesvolle ondernemer, maar vindt het moeilijk om hulp te vragen. Ze voelt zich vaak geïsoleerd, omdat ze niemand echt toelaat.
Uitdaging: Leer kwetsbaarheid te omarmen en vertrouwen te hebben in de ander. Dit opent de weg naar diepere verbindingen.
“Vrij bewegen tussen vertrouwen en wantrouwen opent de deur naar diepere verbindingen en persoonlijke groei.”
Je schaduw: Wat verberg je?
In elk masker schuilt een schaduw. De delen van jezelf die je niet wilt zien of erkennen. Vaak projecteer je deze schaduw op anderen.
Voorbeeld: Iemand met het sociale masker kan anderen verwijten dat ze te veeleisend zijn, terwijl ze zelf een sterke behoefte aan aandacht en erkenning hebben.
Door je schaduw te omarmen, kun je meer in balans komen en vrijer bewegen tussen de polariteiten.
Hoe werk je met polariteiten?
Wil je meer balans in je leven? Begin dan met het onderzoeken van je eigen polariteiten en hoe ze samenhangen met jouw maskers.
Hier zijn enkele tips:
Erken je polariteiten: Vraag jezelf af: Waar zit ik vast? Vertrouw ik teveel op wantrouwen, of stel ik me juist te kwetsbaar op?
2. Beweeg fysiek: Gebruik de lemniscaat-oefening om het verschil tussen de polen te ervaren en te voelen waar je energie vastzit.
3. Werk met je schaduw: Onderzoek welke eigenschappen of emoties je in jezelf onderdrukt. Wat veroordeel je in anderen, en wat zegt dit over jou?
4. Zoek begeleiding: Systemisch werk en lichaamswerk kunnen je helpen om dieper inzicht te krijgen in je patronen en ze stap voor stap los te laten.
Conclusie: Vind balans tussen vertrouwen en wantrouwen
Polariteiten zoals vertrouwen en wantrouwen spelen een belangrijke rol in je leven. Door bewust te worden van hoe ze jou beïnvloeden, kun je de energie laten stromen en meer balans ervaren.
Wil je ontdekken hoe jij je verhoudt tot deze polariteiten en wat jouw maskers zeggen over je leven? Neem contact op voor een kennismakingsgesprek en ervaar hoe systemisch werken jou kan helpen groeien.
Jij En ik Jezelf, zoekend, Waar is MIJN plek? Liefde
Wat is jouw plek in je relatie?
Jezelf kunnen zijn in je relatie—het klinkt zo vanzelfsprekend. Toch blijkt het in de praktijk vaak een worsteling. Hoe blijf je trouw aan jezelf zonder de verbinding met de ander te verliezen? Welke patronen neem je onbewust mee uit eerdere relaties of je familiesysteem? En waarom voelt het soms alsof je jezelf verliest in de relatie?
Elke relatie is een nieuw systeem waarin alles wat je achterlaat op een andere manier terugkomt. Wat niet verwerkt is, dient zich opnieuw aan. Misschien niet direct, misschien pas na jaren. Maar het blijft in beweging, net zolang totdat jij ernaar kijkt.
Waarom is jezelf zijn in een relatie zo lastig?
Jezelf kunnen zijn. Die woorden raken een diepe laag. Meestal een verlangen. Soms een droom of een wens. Misschien zelfs een worsteling. Want als het zo makkelijk was, waarom lukt het dan niet altijd?
Ik nodig je uit om even stil te staan bij deze vraag: Wat heb jij nodig om jezelf te zijn in je relatie?
En misschien nog belangrijker: Welke voorwaarden moeten daarvoor vervuld worden?
Soms ligt het antwoord in praktische dingen—ruimte, tijd, eigen interesses. Maar vaak gaat het dieper. In hoeverre voel jij je werkelijk vrij om jouw plek in te nemen? Om jezelf te laten zien, inclusief je twijfels, verlangens en grenzen?
Vanuit systemisch oogpunt is het interessant om te onderzoeken waarvoor het moeilijk kunnen zijn van jezelf eigenlijk een oplossing is. En als je merkt dat dit raakt, neem gerust de tijd. Laat de vraag op je inwerken.
“Jezelf zijn in je relatie vraagt moed: het erkennen van oude patronen en de keuze maken om jouw plek in te nemen.”
Loyaliteit en de onzichtbare draden uit het verleden
Jij bent niet alleen jij. Je brengt je hele geschiedenis mee in je relatie. Niet alleen je eigen ervaringen, maar ook de onzichtbare draden van loyaliteit naar je familie van herkomst.
Iedereen komt ergens vandaan. Misschien groeide je op in een warm gezin waarin open communicatie vanzelfsprekend was. Misschien leerde je juist dat het beter was om je aan te passen, conflicten te vermijden of altijd voor harmonie te zorgen. Hoe jouw familiesysteem eruitzag, heeft onbewust invloed op hoe je nu in je relatie staat.
Een paar vragen om bij stil te staan:
Wat heb jij meegekregen over relaties?
Welke overtuigingen over liefde en verbinding heb jij als vanzelfsprekend aangenomen?
Ben jij in je relatie nog loyaal aan iets of iemand uit het verleden?
Want loyaliteit is krachtig. Soms zo krachtig dat je jezelf erin verliest. Misschien draag je het verdriet van een ouder mee, of herhaal je onbewust patronen uit je familiegeschiedenis. En zonder dat je het doorhebt, beïnvloedt dat de plek die jij inneemt in je relatie.
Overlevingsstrategieën en jouw plek in de relatie
We hebben allemaal manieren ontwikkeld om met pijn, onzekerheid of afwijzing om te gaan. Overlevingsstrategieën noemen we dat. Ze beschermen je, maar kunnen je ook in de weg zitten.
In je relatie kunnen die strategieën zich op allerlei manieren laten zien:
Aanpassend aan anderen om conflicten te vermijden.
Voortdurend zoeken voortdurend bevestiging van de ander.
(te)Veel verantwoordelijkheid op je nemen en voelt je steeds uitgeput.
Terugtrekken zodra er emotionele nabijheid ontstaat.
Herken je iets? Geen oordeel. Alleen bewustwording.
Jezelf zijn in je relatie betekent niet dat je vrij bent van overlevingsstrategieën. Het betekent dat je ze herkent. Dat je weet wanneer ze opspelen en waarom. En dat je de ruimte creëert om een andere keuze te maken.
Hoe neem je jouw plek in de relatie in?
Misschien voel je ergens dat je niet helemaal op jouw plek staat in je relatie. Je voelt je ingeperkt, verantwoordelijk voor de ander, of juist niet gezien. De vraag is: Waar ben jij van je plek gegaan?
Vaak gebeurt dat uit liefde. Uit een diep gewortelde wens om erbij te horen, de ander niet te kwetsen of trouw te blijven aan oude patronen. Maar als jij niet op jouw plek staat, wat betekent dat dan voor de relatie?
Een paar vragen om te onderzoeken:
Gun jij de ander zijn of haar eigen verantwoordelijkheid?
Heb jij ruimte om jezelf te zijn, zonder dat je bang bent voor afwijzing?
Durf jij te zeggen wat je nodig hebt, of cijfer je jezelf (onbewust) weg?
Jouw plek in de relatie innemen betekent dat jij in jouw eigen kracht staat. Dat je erkent wat van jou is en wat van de ander. En dat je de moed hebt om je los te maken van oude patronen die niet langer dienen.
Jij brengt jezelf mee in elke relatie
Je relatie is geen op zichzelf staand iets. Het is een systeem dat voortbouwt op eerdere systemen. Dat geldt voor jou en voor je partner.
Zijn er kinderen uit eerdere relaties? Dan betekent dat dat er een blijvende verbinding is met die vorige relatie. Dat vraagt om erkenning. Wordt die verbinding genegeerd of ontkend, dan komt er spanning op het huidige systeem te staan.
We zijn nooit ‘los’ van wat achter ons ligt. Maar we kunnen wel bewust worden van wat we meenemen en hoe dat doorwerkt in het hier en nu.
“Wat je niet aankijkt, blijft zich herhalen. Door systemisch inzicht kun je patronen doorbreken en vrijer in je relatie staan.”
Systemische opstellingen als hulpmiddel
Soms voel je dat er iets speelt in je relatie, maar kun je er niet precies de vinger op leggen. Een systemische opstelling kan helpen om helderheid te krijgen.
In een opstelling kun je letterlijk zien waar jij staat ten opzichte van je partner, je familie of een vorige relatie. Het geeft inzicht in de onbewuste dynamieken die invloed hebben op je relatie, zonder dat je het misschien doorhad.
Een opstelling is geen relatietherapie. Maar het kan wel een waardevolle aanvulling zijn, juist als je samen vastloopt in patronen die zich blijven herhalen.
Relatiecrisis? Wat kun je doen?
Als je relatie op een punt is beland waarop je niet meer weet hoe verder, kan het helpen om professionele begeleiding te zoeken.
Een relatietherapeut is een goede keuze als je samen wilt werken aan de relatie.
Een systemische opstelling kan een extra laag van inzicht geven:
Wat speelt er onder de oppervlakte?
Welke dynamieken herhalen zich?
Welke verantwoordelijkheid hoort bij wie?
Je hoeft het niet alleen te doen. Er is altijd een volgende stap mogelijk.
Wat je van Jezelf achterlaat, vind je opnieuw terug
Alles wat je niet aankijkt, zal zich blijven herhalen. Soms in subtiele signalen, soms in grote crisis. Dat geldt voor jou, maar ook voor de generaties na jou.
Jouw plek innemen, jezelf zijn in je relatie—het is niet alleen een daad van zelfzorg. Het werkt door in alles en iedereen om je heen.
Wil je hier verder mee aan de slag? Een individuele of gezamenlijke opstelling kan helpen om helder te krijgen waar jij staat. En welke stappen nodig zijn om werkelijk jezelf te zijn in je relatie.
Sta jij op jouw plek? In systemisch werk draait alles om ordening. Als je van je plek gaat, raakt de balans verstoord en ontstaan conflicten, stress en energieverlies. Door patronen te herkennen en los te laten wat niet van jou is, kun je jouw plek innemen en rust ervaren.
In elke relatie schuilt een verborgen contract: onuitgesproken verwachtingen die de dynamiek sturen. Deze impliciete afspraken veroorzaken vaak spanningen, maar bieden ook kansen voor groei.
Elke relatie vormt een uniek systeem, waarin het verleden onvermijdelijk meespeelt. Of het nu gaat om vriendschap, partnerschap of samenwerking: je brengt onbewust patronen mee uit je familie of eerdere relaties.
Plek Altijd uniek Waar energie stroomt Blijf staan, voel balans Rust
“Jij kent Jochem toch ook? Hij heeft een nieuwe baan! Ik ben zó blij voor hem. Hij is nu helemaal op zijn plek. Je merkt het aan álles. Meer ontspannen en zo. Eindelijk zijn plek gevonden.”
Jouw plek is er al
Misschien heb je zelf ook wel eens gezegd dat iemand “op zijn plek” zit. Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee? Dat iemand bewust zocht naar een plek en deze vond? Of dat hij iets heeft aangenomen wat hem past? Er zit een wezenlijk verschil tussen ergens naar streven en simpelweg op je plek staan. Want jouw plek is er al. Het is niet iets wat je moet vinden, maar iets wat je kunt innemen.
En dat is precies waar het vaak misgaat.
In dit blog neem ik je mee in de systemische betekenis van “je plek kennen”. Want als je niet op jouw unieke eigen positie staat, ontneem je onbewust de ruimte van een ander. Dat geldt in je familie, maar net zo goed in je werk. En het systeem corrigeert altijd.
Wat betekent het om je plek in te nemen?
In systemisch werk draait alles om ordening. Ieder mens heeft een eigen unieke plek binnen het grotere geheel. In je familiesysteem, op je werk, in een vriendschap – overal is een rangorde die zorgt voor balans en energie.
Denk aan een voetbalelftal. De doelman heeft als taak doelpunten te voorkomen. De spits om ze juist te maken. Als de spits ineens het doel gaat verdedigen, raakt het hele team ontregeld.
Zo werkt het ook in families en organisaties. Een leidinggevende heeft een andere plek dan een medewerker. Ouders staan boven hun kinderen in de ordening. Wanneer iemand van zijn plek gaat – vaak met de beste intenties – raakt de natuurlijke balans verstoord.
Wat gebeurt er als je van je plek gaat? Dan gaat de energie stagneren. Je kunt het voelen: er is onrust, spanning of een onbestemd gevoel dat “iets niet klopt”. Soms ontstaat zelfs conflict.
Dus de vraag is niet alleen: ken jij jouw plek? Maar ook: sta jij op jouw plek?
Waarom gaan we van onze unieke plaats?
Op je plek blijven lijkt simpel. Maar in de praktijk gaan we vaak – onbewust – van onze plek af. Dit begint meestal al in onze jeugd. Misschien herken je één van deze situaties:
Je ouders hadden het moeilijk, en jij werd de steun voor je moeder.
De trainer van de groep had het lastig, dus jij nam onbewust de leiding.
In je relatie miste jouw partner mannelijke of vrouwelijke energie, dus jij vulde dat aan.
Steeds opnieuw neem je verantwoordelijkheid voor iets wat eigenlijk niet van jou is. Omdat je loyaal bent. Omdat het systeem dat vraagt. Omdat niemand anders het doet.
En dat patroon neem je mee naar je werk. Misschien merk je dat je altijd de extra taken oppakt, collega’s redt of je leidinggevende probeert te sturen. En hoewel het logisch voelt, is het niet jouw plek.
De gevolgen van plekverwisseling
Van je plek gaan lijkt een oplossing, maar heeft altijd gevolgen. Het systeem herkent dat er iets niet klopt en reageert daarop.
In organisaties zie je dit terug in symptomen zoals:
Onrust in het team: Er is onduidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden.
Conflicten en frustratie: Mensen voelen zich ongemakkelijk of tekortgedaan.
Energieverlies: Medewerkers raken uitgeput omdat ze taken op zich nemen die niet van hen zijn.
Gebrek aan leiderschap: Een leidinggevende die geen verantwoordelijkheid neemt, dwingt anderen om zijn plek in te nemen.
En in je persoonlijke leven? Daar ervaar je misschien moeizame relaties, een gevoel van miskenning of een constante druk om “het goed te doen”.
“Van je plek gaan gebeurt vaak uit liefde en loyaliteit, maar het brengt onrust. Terugkeren naar je plek geeft rust en kracht.”
Hoe herken je dat je niet op je eigen positie staat?
Misschien vraag je je nu af: sta ik eigenlijk wel op mijn plek? Dit zijn een paar signalen die kunnen wijzen op een plekverwisseling:
Overbelasting: Je voelt je vaak overbelast, alsof je voor alles en iedereen moet zorgen.
Irritatie: Je raakt geïrriteerd als iemand anders ‘jouw’ verantwoordelijkheid overneemt.
Miskenning: Je krijgt geen erkenning voor wat je doet, hoe hard je ook werkt.
Onrust: Er is steeds terugkerende onrust in je team of familie.
Redden: Je merkt dat je anderen ‘redt’ of hun problemen oplost.
Herkenbaar? Dan is het tijd om terug te keren naar jouw eigen plek.
De eerste stap is bewustwording. Zolang je niet ziet dat je van je plek bent gegaan, kun je ook niet terugkeren.
Daarom een paar vragen om over na te denken:
1. Voor wie of wat draag jij verantwoordelijkheid die niet bij jou hoort?
2. Waar in je leven ervaar je energieverlies of spanning?
3. Wat zou er gebeuren als je die last neerlegt?
Soms is het niet makkelijk om terug te stappen. Het voelt bijna egoïstisch. Maar de waarheid is: jij doet niet alleen jezelf, maar ook het systeem een plezier door op jouw plek te blijven.
Een paar concrete stappen die kunnen helpen:
Stop met ‘redden’. Laat anderen hun eigen verantwoordelijkheid nemen, zelfs als dat ongemakkelijk voelt.
Herken patronen. Kijk naar je familiesysteem en hoe je daar misschien een rol hebt aangenomen die niet van jou is.
Zet jezelf op je plek. Dit kan fysiek, bijvoorbeeld door tijdens een vergadering letterlijk te zitten waar je hoort – of mentaal, door je verantwoordelijkheden bewust af te bakenen.
Voel wat er gebeurt. Vaak is het ongemakkelijk om los te laten. Dat is een goed teken: het betekent dat je een systemische verschuiving maakt.
De onderstroom bepaalt. Altijd.
Alles wat in de bovenstroom zichtbaar is – conflicten, stress, vermoeidheid – heeft een oorzaak in de onderstroom. Het systeem zal altijd proberen zichzelf te corrigeren.
Een leidinggevende die zijn teamleden geen ruimte geeft, krijgt medewerkers die afhaken.
Een medewerker die constant leiding wil nemen, zal uiteindelijk weerstand oproepen.
Een familielid dat een ouderrol op zich neemt, voelt zich uitgeput en niet gezien.
De onderstroom regeert. Altijd.
De vraag is dus niet alleen: “sta ik op mijn plek?” Maar ook: “voor welk probleem is mijn gedrag een oplossing?”
“Wanneer jij jouw plek inneemt, stroomt de energie vrij. Niet alleen voor jezelf, maar voor het hele systeem om je heen.”
Samenvatting: terug naar jouw plek
Je plek innemen is niet iets wat je doet, maar iets wat je bent. En wanneer jij jouw plek inneemt, komt er rust. Voor jezelf én voor het systeem.
Belangrijke inzichten:
Uit je eigen ruimte gaan gebeurt vaak uit liefde en loyaliteit.
Jouw unieke positie vinden begint bij bewustwording van je patronen.
Systemische ordening geldt overal: in je familie, relaties en werk.
De onderstroom bepaalt altijd het gedrag in de bovenstroom.
Terugkeren naar je eigen positie brengt rust en energie.
Dus, hoe zit het met jou? Welke positie neem jij in? Sta jij op jouw eigen unieke plek?
Wil je dieper ingaan op jouw plek in het systeem? Neem dan contact op en ontdek wat systemisch werk voor jou kan betekenen.
Zeg jij vaak JA terwijl je vanbinnen een duidelijke NEE voelt? Voel jij je voortdurend verantwoordelijk voor anderen? Schik je je automatisch naar de wensen van je omgeving?
Onbewuste strategieën die je inzet om erkenning, waardering of bevestiging te krijgen. Ze ontstaan vaak al in de opvoeding of vroege werkervaringen en worden later versterkt in de werkomgeving.
Het systeem zoekt manieren om weer heel te zijn. Symptomen zijn er om jouw te laten zien.
Spoiler: Dit is geen handleiding
Wat zou er pijnlijker kunnen zijn. Er niet bij mogen horen. Buiten de groep vallen. De reden kan divers zijn. Ook hoe het buitensluiten ontstaat. Misschien wordt jij wel buitengesloten. Of maak jij jezelf schuldig aan uitsluiting. Terwijl jij er van overtuigd bent ‘het goede’ te doen. Wat je weer onschuldig maakt. Je kunt ook jezelf buiten de groep sluiten. Op een manier alsof jij wórdt buitengesloten. Als je een handleiding voor uitsluiting verwacht zal ik je teleurstellen. Wel geef ik inzicht. Wat betekent buitensluiten vanuit systemisch perspectief.
Het systemisch perspectief
Het systeem is de context waarin je (aanwezig) bent. In het familiesysteem is de familie de context. Het team waarin je werkt is een systeem. De overkoepelende organisatie van het team is een systeem op zich. Jij maakt deel uit van verschillende systemen. Soms overlappend. In het systeem kun je zien hoe deelnemers zich verhouden. Maar de onderstroom bepaalt de richting van het systeem. Wat zich onzichtbaar afspeelt in het systeem wordt de onderstroom genoemd. Je voelt dat er iets is. Je kunt er alleen geen vinger opleggen. ‘Stroomt’ het niet? Terugkerende problemen? Het is tijd voor het onderzoeken van de onderstroom.
Laat de energie maar stromen
Het familiesysteem wijkt af van overige systemen. Op een belangrijk punt. Jij blijft namelijk altijd lid van jouw familiesysteem. Overige systemen kún jij verlaten*). Het familiesysteem wordt ook wel ‘systeem van herkomst’ genoemd. Is het systeem gezond? Dan kan de energie in het systeem volop stromen. Er zijn aan een aantal systemische principes voldaan. 1. Iedereen en alles behorend tot het systeem hoort erbij. 2. Iedereen heeft een eigen unieke plek. 3. Er is balans in geven en nemen in het systeem. Deze drie principes worden Binding, Ordening en Balans genoemd.
Als niet iedereen erbij mag horen
Buitensluiten is het onderwerp. Deel van het principe Binding. Je hebt gelezen dat energie stroomt als aan 3 principes wordt voldaan. Buitensluiten of uitsluiten heeft direct invloed op de energie van het systeem. Heb je weet van uitsluiting? Fijn! Stoppen heeft direct een positief effect. Was het maar zo gemakkelijk. Er is altijd reden om iemand of iets buiten te sluiten. En die reden is voor uitsluiters legitiem. Ook al kun je die legitimiteit betwisten. Bewust of onbewust buitensluiten? ‘Etnisch profileren’, ‘die-buitenlanders’, toeslagen-schandaal’, ‘de collega die altijd ziekelijk is’, de vijftig+-er’. De voorbeelden zijn (te) talrijk.
Onzichtbare invloed maakt het gevaarlijk
Wij mensen zijn groepsdieren. Hoe individueel we ook lijken te zijn. Je hebt de ander nog altijd nodig. Om te kunnen leven en te groeien in je levenstaak. Binnen de groep is er sprake van ongeschreven regels. Wil jij je daar niet aan conformeren? Dán worden pogingen tot uitsluiting in gang gezet. Dat kán heel bewust en aan de oppervlakte zichtbaar zijn. Maar misschien nog vaker onbewust en verborgen in de onderstroom. Dan is het onzichtbaar. En met veel invloed. Een gevaarlijke combinatie voor de energie in het systeem.
Ze geven het onzichtbare weer
Problemen laten zich vaak als symptomen zien. Steekt het probleem telkens opnieuw de kop op? Onmogelijk met reguliere liggende aanpak op te lossen? Symptomen zijn veelal chronisch. Ze geven weer wat je juist niet ziet. Zie het symptoom als je probleem. Dan is het logisch dat je dáár de oplossing voor zoekt. Zonder blijvend resultaat. Symptomen laten jou juist iets zien! Symptomen van een groot personeels verloop. Hoog ziekteverzuim. Resultaten die onverklaarbaar achterblijven. Het kán oplosbaar zijn. Tenzij het dus symptomen blijken te zijn. Maar hoe weet je dat?
Het effect is dramatisch
Buitensluiten en uitsluiten kent een risico. Welke ongeschreven regels ken jij in jouw team? En zijn dat ze allemaal? Deelnemer zijn in een groep gaat over lidmaatschap en leiderschap. Vervreemd raken in de groep gaat ten koste van kwaliteit en energie. Het systeem wil uitsluiting voorkomen. Zijn ‘wapen’ zijn de symptomen. Buitensluiten is de bescherming van de groep. “De Nederlandse identiteit” behouden betekent anderen uitsluiten. Het maakt je onschuldig. Roddelen bij de koffietafel gaat over uitsluiten. De voorbeelden zijn groot en klein. Het effect is altijd dramatisch.
Doorbreek de ban
Jij mag er niet bij zijn. Verdwijn! Maar als verdwijnen niet lukt. Omdat je financieel aan elkaar gebonden bent. Of omdat jouw organisatie een familiebedrijf is. Dan gaat onbewust uitsluiten soms over in bewust wegpesten. Weet dat iedereen beweegt in systemen. En elke beweging heeft weerslag op alle deelnemers van dat systeem. Onschuldig ten opzichte van de groep. Schuldig naar wat buitengesloten wordt. Geen gemakkelijke dynamiek. Doorbreek de ban. En merk hoe de energie in het systeem weer kan stromen.
*Aanvulling: Een oprichter van een onderneming kan zijn bedrijf verkopen en weggaan. Toch blijft hij als oprichter met het systeem verbonden.
