Er zijn van die uitspraken die blijven hangen. Soms confronterend, soms verwarrend, maar altijd met een kern van waarheid die je niet zomaar van je af kunt schudden. In dit blog lees je over schaduwwerk om jouw zelfinzicht en compassie te vergroten.
Een van die zinnen is: “In alles wat je verafschuwt in de ander herken je iets van jezelf.” Anders geformuleerd: “Waarin jij je intens ergert aan de ander, daar heb jij iets te leren”.
Een uitspraak die bij mij in eerste instantie weerstand opriep. Want hoezo zou mijn afkeer van arrogantie, luiheid, hypocrisie of onverschilligheid íéts te maken hebben met mijzelf? Wat anderen fout doen, is toch echt hún probleem?
Schaduwwerk voor zelfinzicht en compassie
Toch nodigt deze zin jou uit tot iets groters dan een simpele psychologische verklaring. Het is een uitnodiging tot zelfonderzoek, tot schaduwwerk, tot radicale eerlijkheid.
En misschien nog wel het belangrijkste: tot een meer compassie volle kijk op Jezelf en de ander. Omdat je de spiegel van je schaduw voorgehouden hebt gekregen.
Jouw schaduw – krijg inzicht in schaduwwerk , heel en leef met compassie voor Jezelf en je relaties. #KomJezelfOntmoeten.
Wat is de schaduw eigenlijk?
De term “schaduw” werd beroemd gemaakt door de Zwitserse psycholoog Carl Gustav Jung. Volgens Jung is de schaduw het deel van onze persoonlijkheid dat we liever niet onder ogen zien. Het zijn onze angsten, driften, verlangens, schaamtes, impulsen en eigenschappen die niet passen binnen het beeld dat we van onszelf willen hebben.
Aanpassen om te (over)leven
Vanaf jonge leeftijd leren we wat ‘goed’ en ‘slecht’ gedrag is. Een kind dat leert dat woede ongepast is, zal die woede onderdrukken. Iemand die wordt geprezen om zijn zorgzaamheid, zal zijn behoefte aan grenzen of zelfbehoud onderdrukken. Wat we niet mogen zijn, wordt uit het bewustzijn verbannen — maar het verdwijnt niet. Het wordt een schaduw.
Schaduwwerk is de ontmoeting met Jezelf aangaan
De schaduw is dus niet per se ‘slecht’ of kwaadaardig, het is simpelweg wat we niet willen zijn — of niet mógen zijn, van onszelf of van de wereld om ons heen. Het is een deel van wie je bent.
Schaduwwerk is Jezelf Ontmoeten
Projectie: de schaduw buiten onszelf zien
Het probleem van de schaduw is niet dat je haar hebt. Het probleem is dat je haar niet herkent als de jouw. En dat leidt tot projectie.
Projectie: onbewuste identificatie met Jezelf
Projectie is het onbewust toeschrijven van je eigen ongewenste eigenschappen aan anderen. Anders gezegd: wat je niet kunt of wil zien in jezelf, zie je in de ander — vaak uitvergroot, met afschuw, of met een soort morele verontwaardiging.
Degene die ontrouw het allerergste vindt, worstelt misschien zelf met verlangens die niet passen binnen het keurslijf van een monogame relatie.
Degene die anderen veroordeelt als ‘lui’ of ‘slap’, heeft mogelijk een diepe angst om zelf niet goed genoeg te zijn zonder constante prestatie.
Degene die klaagt over arrogantie in anderen, heeft misschien zelf moeite met zelfvertrouwen — of juist met zijn eigen neiging om zichzelf belangrijk te maken.
Het zijn geen bewuste processen. Projectie gebeurt in de schaduw, in het onbewuste. Daarom is het ook zo pijnlijk en confronterend om ermee geconfronteerd te worden.
Schaduwwerk voor zelfinzicht en compassie. Wat je van Jezelf niet wilt zien, zie je in de ander. Een pijnlijke, eerlijke spiegel.
De ander als spiegel – ‘wat je zegt ben jezelf’
Wanneer je iets of iemand intens irritant vindt — niet zomaar vervelend, maar echt onverdraaglijk — dan is dat een signaal. Niet per se dat de ander iets fout doet, maar dat er iets in jou wordt aangeraakt. Iets ouds. Iets wat jij misschien diep hebt weggestopt. Iets dat op de een of andere manier met jou te maken heeft.
Een simpele oefening is: kijk naar de mensen waar je je het meest aan ergert. Schrijf op wat je in hen verafschuwt. En stel jezelf dan, zonder oordeel, deze vraag: Waar in mijn leven, mijn gedrag of mijn geschiedenis herken ik dit ook?
Erkennen van je schaduw is een innerlijk proces
Het antwoord zal niet altijd direct zichtbaar zijn. Misschien was jij vroeger zo — en heb je dat aspect van jezelf radicaal afgewezen. Of misschien wil je juist heel graag dat stuk hebben, maar heb je geleerd dat het ‘niet oké’ is. Misschien is het gewoon pijnlijk om te erkennen dat je niet altijd bent wie je wilt zijn.
Maar wat het ook is: de spiegel die jou wordt voorgehouden liegt niet.
Waarom is werken met je schaduw belangrijk?
Het doen van schaduwwerk is geen luxe, het is essentieel. Want zolang je jouw schaduw blijft projecteren op de ander, blijf je gevangen in een cyclus van oordeel, afwijzing en verdeeldheid.
Van haat naar ruimte door inzicht
Kun je aannemen dat wat jij in de ander haat, ook iets over jou zegt? Dan ontstaat er iets bijzonders: ruimte. Ruimte voor compassie. Voor nuance. Voor zelfinzicht.
Je realiseert je dat jij ook niet perfect bent — en dat dat oké is.
Je ziet dat de ander misschien niet zo anders is dan jij.
Je leert dat de waarheid niet zwart-wit is, maar vol grijstinten.
En uiteindelijk leidt dat tot groei. Want pas als je je schaduw durft te zien, kun je haar integreren. Dan kun je leren omgaan met je woede, je trots, je kwetsbaarheid — zonder dat ze de baas over je zijn.
Voorbeelden uit het dagelijks leven
De ‘arrogante’ collega
Je hebt een collega die altijd op de voorgrond wil treden. Die zichzelf profileert, zijn successen viert, en nooit om een compliment verlegen zit. Je vindt hem vreselijk arrogant.
Maar als je eerlijk bent: ben jij misschien bang om jezelf te laten zien? Heb jij geleerd om bescheiden te zijn, zelfs als je iets goed hebt gedaan? Vind jij jezelf eigenlijk niet de moeite waard — en triggert zijn zelfverzekerdheid jouw onzekerheid?
Dan is zijn arrogantie misschien een uitvergrote spiegel van jouw eigen verlangen om erkend te worden.
De ‘slachtofferrol’ van je partner
Je partner klaagt constant over zijn leven, neemt geen verantwoordelijkheid, en jij hebt er schoon genoeg van. “Hij moet gewoon eens ophouden met zeuren,” denk je.
Maar misschien is hij wel precies wat jij niet durft te zijn. Een man die zijn pijn toont. Iemand die durft te klagen. Misschien heb jij geleerd dat je altijd sterk moet zijn, nooit mag zeuren, altijd moet doorgaan.
En zijn gedrag confronteert je met jouw eigen onderdrukte kwetsbaarheid.
“Schaduwwerk geeft je pijnlijk inzicht en resulteert uiteindelijk in meer compassie voor Jezelf én je relatie(s)”
De weg naar integratie
Schaduwwerk is niet makkelijk. Het vereist moed, zelfreflectie, en soms een flinke dosis nederigheid. Maar het is ook bevrijdend. Want als je je schaduw leert kennen, leer je jezelf pas echt helemaal kennen. Helemaal, dus inclusief de delen van jezelf die er niet mogen/mochten zijn.
Hier zijn een paar stappen om je schaduw te onderzoeken en integreren:
Word je bewustvan je triggers
Let op wie je irriteert, wat je boos maakt, of wat je echt niet kunt verdragen in anderen.
Onderzoek zonder oordeel
Vraag jezelf: Wat raakt mij hier zo diep? Wat zegt dit over mijzelf?
Zoek naar de oorsprong
Wanneer heb ik geleerd dat dit gedrag ‘slecht’ is? Waar komt mijn oordeel vandaan?
Erken en accepteer
Kun je dat stuk van jezelf zien zonder het te veroordelen? Kun je compassie voelen voor dat deel van jou?
Integreer bewust
Hoe kun je op een gezonde manier ruimte geven aan dat aspect van jezelf? Niet door het uit te leven, maar door het te erkennen als deel van wie je bent.
Van oordeel naar verbinding
Als je eenmaal in staat bent om je eigen schaduw te zien in plaats van hem op anderen te projecteren. Dan komt er verandering. En niet alleen in het beeld dat jij van jezelf hebt, maar ook je relaties veranderen.
Minder snel oordelen, beter luisteren, minder (actief of passief) reactief. Het maakt je minder afhankelijk van ‘goed’ en ‘fout’ denken. Je kunt verschillen overbruggen, omdat je beseft en weet dat de ander niet zo anders is dan jijzelf.
Leren dat zelfs in jouw afkeer iets waardevols verborgen ligt. Een waardevolle kans om jezelf op een diepere laag te begrijpen.
Een uitnodiging tot zelfaanvaarding begint met schaduwwerk voor vergroten van zelfinzicht en compassie met jezelf
Tot slot
“In alles wat je verafschuwt in de ander herken je iets van je eigen schaduw.” Het is geen uitnodiging tot zelfhaat, schuld of schaamte. Integendeel. Het is een uitnodiging tot radicale zelfaanvaarding.
Want pas als je durft te zien wat je liever verborgen houdt, kun je echt vrij zijn.
De schaduw is geen vijand — het is je gids. En de ander? Die is, hoe lastig ook, vaak gewoon een spiegel. Wat je erin ziet, is soms confronterend. Maar altijd een kans om een stukje dichter bij jezelf te komen.
Kom jezelf ontmoeten
Schaduwwerk voor zelfinzicht en compassie? Kom Jezelf ontmoeten is jezelf gunnen om uit te zoomen. Wie ben ik helemaal? Welke delen van mijzelf heb ik onbewust en toch met reden in de schaduw gezet?
Wil je dieper met jouw schaduwwerk aan de slag?Lees mijn blogs voor verbreding en verdieping van jouw ontmoeting met Jezelf.
Leven in een bubbel voelt vaak vertrouwd, maar kan ook beperkend zijn. Deze beschermlaag is gevormd uit loyaliteit en overlevingsstrategieën. In dit blog ontdek je hoe jouw bubbel is verbonden met je familiesysteem.
En hoe familieopstellingen je kunnen helpen om patronen te doorbreken en jouw eigen plak in te nemen.
In deze blog beschrijf ik de kern van mijn begeleiding: hoe de ontmoeting met jezelf het beginpunt vormt voor echt leven.
Door systemische coaching, lichaamsbewustzijn en emotionele erkenning ontdek je wat je al die tijd ontweek. Niet om jezelf te fixen, maar om jezelf werkelijk te ontmoeten — met alles wat je bent.
Soms lijkt het leven stil te staan, abrupt of geleidelijk. Achter die stilstand schuilt een uniek mens – JIJ. Jouw geschiedenis, geworteld in generaties en beïnvloed door je omgeving, speelt een rol.
Wat de oorzaak ook is, belangrijk is dat jij jouw energie weer laat stromen. gestolde energie belemmert. Welke delen in jou blokkeren jouw verlangen om in beweging te komen?
Geïnspireerd worden? Meld je aan voor de inspiratiemail.
Waarom echte acceptatie pas ontstaat als je lijf mee mag doen
Je hoofd is sneller dan je hart
Acceptatie door te voelen met je lichaam. Dat is andere koek. Want we zijn goed in ‘hoofdwerk’ geworden. Dingen begrijpen. Inzicht krijgen. Er woorden aan geven. Vaak zelfs voordat we echt hebben gevoeld wat er gebeurd is. “Ik heb het een plek gegeven,” zeggen mensen dan. En ergens klopt dat ook — maar wat als dat plekje vooral in je hoofd zit?
Acceptatie is geen besluit. Het is iets dat zich aandient als je ruimte maakt voor de waarheid van je lichaam. En juist dáár wringt het soms.
Het lijf onthoudt wat jij vergeet
Trauma en ingrijpende gebeurtenissen nestelen zich niet alleen in ons geheugen, maar ook in ons lichaam. De spanning, de verkramping, het bevriezen – ze zitten soms nog in onze spieren, in onze ademhaling, in onze spijsvertering.
Dat is geen zwakte. Het is wijsheid. Je lichaam is niet ‘achtergebleven’, maar bewaart informatie waar je met je verstand niet bij kunt. Het vraagt om een andere benadering dan praten en analyseren. Het vraagt om vertragen. Voelen. Lichaamsbewustzijn.
Hoe weet je of je lijf nog niet mee is?
Drie signalen van het lichaam
Je blijft geraakt worden in vergelijkbare situaties, ook al snap je waar het vandaan komt.
Je voelt onrust of spanning in je lichaam, zonder duidelijke aanleiding.
Je klapt dicht of verstart, ondanks dat je juist open wilt blijven.
Deze signalen wijzen erop dat er nog iets in je systeem zit wat niet geïntegreerd is. Niet omdat je het verkeerd hebt gedaan, maar omdat er nog iets gevoeld wil worden — op een diepere laag.
Het lichaam als poort naar echte acceptatie
In mijn werk met cliënten zie ik vaak dat de echte doorbraak komt als het lichaam mee mag doen. Als we samen stilstaan bij wat voelbaar is in het lijf, zonder het meteen te willen oplossen.
Soms gebeurt er dan iets heel eenvoudigs, maar wezenlijks: iemand haalt voor het eerst écht adem. De schouders zakken. Er komt ruimte voor verdriet, of juist voor rust. Het lichaam toont acceptatie.
In systemisch werk zien we het lichaam niet als bijzaak, maar als drager van het verhaal. In een opstelling zie je letterlijk hoe het lichaam reageert op verstrikkingen, rollen of onverwerkte pijn. En juist doordat het voelbaar wordt, kan het beginnen te veranderen.
Oefeningen om je lichaam te betrekken bij acceptatie
1. De ‘check-in’
Ga zitten en sluit je ogen. Richt je aandacht op je buik, borst, kaken. Hoe voelen ze? Niet analyseren, gewoon zijn.
2. Ademen met aandacht
Leg een hand op je hart, én op je buik. Adem rustig in en uit. Vraag jezelf zachtjes: Wat heb ik nu nodig?
3. Lichaamsgerichte dagboekvraag
Schrijf eens op: Waar voel ik nog spanning als ik denk aan ………? Wat zou mijn lichaam willen zeggen als het kon spreken?
Deze oefeningen lijken klein, maar openen vaak een deur naar dieper contact met jezelf. Naar gevoel dat erkend wil worden.
Acceptatie is geen eindpunt
Echte acceptatie voel je. Niet omdat je jezelf hebt overtuigd, maar omdat je de strijd opgeeft. Omdat je iets in jezelf durft toe te laten wat eerst te pijnlijk of verwarrend leek.
Het hoofd kan verklaren en analyseren. Maar het lichaam heeft een andere taal. Als je dat tempo respecteert, ontstaat er ruimte voor rust. Voor innerlijke bevrijding.
Wil je dat ik met je meekijk?
Voel je dat je hoofd al verder is dan je hart? In mijn praktijk in Drenthe werk ik met beide: met inzicht én met wat voelbaar is in het lijf.
Via systemisch werk, opstellingen, adem en milde lichaamsgerichte oefeningen help ik je om contact te maken met wat nog vastzit in je systeem.
Het lot confronteert je met oncontroleerbaarheid en verlies, wat acceptatie moeilijk maakt. Drie mechanismen—controle, betekenis zoeken en pijn vermijden—houden verzet in stand. Het kantelpunt naar berusting ontstaat door realiteitsbesef en focusverschuiving. Ook het lot van een ander dragen is een valkuil. Grenzen stellen helpt om je energie te bewaken.
Uitreiken en aannemen, stilstaan en beweging. Wat wil het (dis)functioneren mij vertellen? Met een ander perspectief kijkend naar je eigen lichaam heb je een extra ingang om Jezelf te ontmoeten en nog beter te leren kennen. Laat je inspireren met deze blog over handen en voeten.
Grip hebben op je leven voelt veilig, maar kan je ook afsluiten van je gevoel.
In dit blog ontdek je hoe controle ontstaat, hoe je signalen van spanning herkent en met praktische oefeningen leert loslaten. Zo vind je weer balans, ontspanning en vertrouwen in jezelf.
Burn-out systemisch bekeken – Uitzoomen op het grotere geheel
Burn-out raakt je niet alleen fysiek of mentaal. Het raakt je hele systeem. Als systemisch coach zie ik dagelijks mensen die vastlopen in patronen die onbewust zijn ontstaan. Burn-out systemisch bekeken biedt dan ook een diepere ingang dan alleen symptoom bestrijding.
Een schreeuw om verandering?
“Hoe kan het dat ik zó moe ben, terwijl ik alles goed probeer te doen?”
Misschien heb je die vraag ook wel eens gesteld. Je probeert het werk vol te houden, zorgt goed voor anderen, houdt alle ballen in de lucht – en ineens doet je lijf niet meer mee. Of je hoofd. Of allebei.
Burn-out. Een label dat op zich al zoveel oproept: zwakte, falen, of juist een schreeuw om verandering?
In mijn praktijk ontmoet ik vaak mensen die ‘ineens’ op zijn. Maar zelden komt een burn-out echt uit de lucht vallen. Er zit een geschiedenis onder. Een logica, zelfs – al voelt het voor jou misschien als complete chaos.
Burn-out systemisch bekeken: Onthulling van een diepere lagen
Als systemisch coach kijk ik niet alleen naar wat zich nú laat zien, maar naar het hele veld eromheen. De onzichtbare draden die jouw huidige klachten verbinden met je geschiedenis, je familiesysteem, je overlevingsstrategieën.
In dit blog neem ik je mee in hoe ik vanuit systemisch perspectief naar burn-out kijk. Wat het betekent om niet alleen te herstellen, maar ook werkelijk te veranderen. En hoe juist dat je ruimte geeft om op een nieuwe manier met je energie om te gaan.
De benadering als een burn-out systemisch wordt bekeken
Laat ik eerst beginnen met wat het níet is.
Een systemische benadering is geen snelle fix of symptoombestrijding. Het is geen lijstje van dingen die je moet doen om je beter te voelen – al zijn rust, beweging en voeding uiteraard belangrijk.
Wat het wél is, is een manier van kijken. Een andere bril opzetten. Niet inzoomen op het probleem, maar juist uitzoomen. Waar sta jij in het grotere geheel? Welke rollen neem je (vaak onbewust) op je? Wat draag jij dat eigenlijk niet van jou is?
Omdat ook jij erbij wil horen
Systemisch werk gaat ervan uit dat we allemaal onderdeel zijn van een groter systeem: ons gezin van herkomst, onze cultuur, onze werkomgeving. En in elk systeem gelden ongeschreven wetten. Loyale wetten. We willen erbij horen. Niet verstoten worden. Niet degene zijn die het anders doet. En precies daar wringt het vaak bij mensen met burn-outklachten.
Burn-out is geen teken dat je ‘niet sterk genoeg bent’. Integendeel.
Burn-out als signaal van een diepere disbalans
Burn-out is geen teken dat je ‘niet sterk genoeg bent’. Integendeel.
Het zijn vaak juist de sterke mensen – loyaal, verantwoordelijk, zorgzaam, plichtsgetrouw – die zichzelf gaandeweg kwijtraken. Die te lang ‘ja’ zeggen tegen alles wat eigenlijk een ‘nee’ zou moeten zijn. Die voelen dat het niet klopt, maar toch doorgaan.
“Burn-out is geen zwaktebod, maar een signaal van je systeem dat het oude script niet langer klopt met wie jij bent.”
Waarom? Omdat het systeem waarin je bent opgegroeid, daar onbewust toe uitnodigde.
Een paar voorbeelden uit mijn praktijk:
Een vrouw die als oudste dochter altijd sterk moest zijn. Haar moeder had zelf een moeilijke jeugd gehad, dus zij ‘nam het over’. Nu, jaren later, stortte ze in. Niet omdat ze faalde, maar omdat ze te lang iets gedragen had wat nooit van haar was.
Een man die zich altijd verantwoordelijk voelde voor het welzijn van anderen. Als kind had hij een zieke vader en zorgde hij voor rust in huis. Nu, als leidinggevende, nam hij onbewust diezelfde rol weer op zich – met uitputting tot gevolg.
Zie je hoe burn-out niet zomaar over werkdruk gaat? Maar over hoe diepgeworteld onze patronen kunnen zijn?
Wat heeft mijn familiegeschiedenis met burn-out te maken?
Veel mensen die burn-out raken, herkennen dit niet meteen.
Ze zeggen: “Ik had een prima jeugd.” Of: “Ik wil mijn ouders hier niet de schuld van geven.” En dat is ook niet nodig – daar gaat systemisch werk niet over.
Het gaat erom dat we zien hoe we ons hebben aangepast. Welke plek we innamen in ons gezin. Of we de ruimte kregen om kind te zijn, of al vroeg verantwoordelijk werden. Of we leerden dat rust ‘lui’ was. Of dat ‘voelen’ als verboden terrein voelde.
Vaak nemen we als kind onbewust besluiten. Bijvoorbeeld:
“Als ik altijd voor anderen zorg, word ik gezien.”
“Als ik stil ben, blijft het veilig.”
“Als ik me aanpas, hoor ik erbij.”
Als je eens een richting hebt gekozen – kun jij ook opnieuw kiezen!
Jouw draaiboek voor het leven – je burn-out systemisch bekeken
Deze besluiten vormen een soort levensscript. En dat script neem je mee in je volwassen leven – ook naar je werk. Tot je systeem ‘stop’ zegt. Tot je lichaam protesteert. Dan is burn-out geen zwakte, maar een wake-up call.
Waarom is juist een systemische benadering zo diepgaand?
Omdat het niet stopt bij symptoombestrijding, maar naar de wortel gaat.
In plaats van je te leren hoe je moet ontspannen, kijken we samen naar waarom jij zo slecht kunt ontspannen.
Welke oude stemmen nog aan je trekken. Wat je bent gaan geloven over jezelf, je waarde, je bestaansrecht.
“Systemische coaching laat je zien wat je onbewust draagt, zodat je vanuit erkenning nieuwe keuzes kunt maken voor jouw energie.”
Een burn-out systemisch bekijken werkt niet alleen via het hoofd. Het werkt met het lijf, je gevoel, je plek in het grotere geheel. Dat is confronterend – maar ook bevrijdend.
In mijn werkwijze maak ik bewust de verbinding tussen het bewuste en het onbewuste. Niet door er alleen over te praten, maar door je te laten vóelen. Door opstellingen, lichaamswerk, reflectie en stilvallen. Zodat je niet alleen snapt waarom je vastloopt, maar ook kunt voelen hoe het anders mag.
Lichaamswerk: luisteren naar wat je lijf al weet
Je lichaam liegt niet.
Vaak weet het lichaam eerder dan jijzelf dat het niet meer gaat. Een systemische aanpak nodigt uit om weer contact te maken met dat lijf. Niet vanuit controle, maar vanuit nieuwsgierigheid.
We onderzoeken:
Op welke plek zit spanning?
Waar stroomt het nog wel?
Welke delen van je lichaam voelen leeg, zwaar, afwezig?
Welke beweging wil gemaakt worden – en welke niet?
Met zachte oefeningen, ademhaling, focussen of werken met aanraking (zoals Dorn-therapie) maak je weer contact met de signalen van je lijf. Niet om ze weg te werken, maar om ze te eren. Want die signalen zijn wijs.
Zicht op de bron van burn-out – voor meer rust in het familiesysteem
Familieopstellingen: inzicht in de onderstroom
Een krachtig instrument in mijn begeleiding is de familieopstelling.
Daarbij zetten we jouw vraag of klacht letterlijk neer in de ruimte, met representanten in een groepsopstelling. Of in een persoonlijke opstelling met voorwerpen en vloerankers. Zo wordt zichtbaar welke onbewuste dynamieken meespelen.
Denk aan:
Patronen van oververantwoordelijkheid
Niet je eigen plek (kunnen) innemen
Iets dragen voor een ander
Een vergeten familielid dat niet erkend is
Wat zichtbaar wordt kan erkend worden
Een opstelling is geen rationele puzzel, maar een voelbare ervaring. Mensen zeggen vaak: “Ik wist dit ergens al, maar nu vóel ik het.” En dát opent de weg naar verandering. Want wat zichtbaar wordt, kan erkend worden.
En wat erkend is, hoeft niet langer onbewust te blijven trekken.
Genogram – Een overzicht van alle familieverbindingen en dynamieken
Genogram: een waardevol hulpmiddel als voorbereiding
Een praktische eerste stap richting systemisch inzicht is het maken van een genogram. Dit is een soort uitgebreide familiekaart wat lijkt op een stamboom.
Het is een overzicht van meerdere generaties van jouw familie waarin je niet alleen feiten (zoals geboorte, overlijden, scheiding) opneemt, maar ook gevoelens, patronen en trauma’s die van generatie op generatie zijn doorgegeven.
Wat niet is gezien of erkend wordt doorgegeven
Het maken van een genogram helpt je bewust te worden van onzichtbare loyaliteiten en terugkerende thema’s. Het laat zien waar je wellicht iets bent gaan dragen wat niet van jou is, of waar je eigen burn-out een echo is van iets wat eerder al in je systeem aanwezig was.
Door een genogram op te stellen, leg je als het ware een fundament voor systemische coaching. Je hoeft nog geen antwoorden te hebben – het inzicht begint bij het durven kijken.
Als systemisch coach zoom ik niet in op de klacht, maar zoom ik uit op het grotere geheel.
Dat betekent dat we samen kijken naar jouw plek in je werk, je gezin van herkomst, je huidige relaties. Hoe verhoud jij je tot anderen? Wat wordt van jou verwacht – en wat verwacht je van jezelf? En klopt dat nog?
We leggen de symptomen niet stil, maar onderzoeken wat ze je willen zeggen.
Burn-out wordt dan geen probleem om te fixen, maar een uitnodiging tot heroriëntatie.
Jouw mogelijkheid om los te komen van oude scripts. Om te ontdekken wie jij bent zonder die overlevingsstrategieën. En wat jou werkelijk voeding en energie geeft.
Wat levert het op?
Mensen die bij mij komen met burn-outklachten, gaan vaak weg met meer dan herstel.
Ze leren:
hun grenzen eerder aan te voelen (en serieus te nemen),
verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen behoeften,
mild te zijn voor hun overlevingsstrategieën (ze hebben je ooit geholpen),
en keuzes te maken die kloppen met wie ze nu zijn.
Ze ervaren weer ruimte. Niet omdat alles ‘opgelost’ is, maar omdat ze innerlijk een andere plek innemen. En dát geeft energie.
Zoek jij begeleiding bij burn-out?
Herken jij je in het verhaal hierboven?
Loop je leeg op werk, relaties of oude patronen die blijven terugkomen?
Dan nodig ik je uit om een stap terug te doen. Niet om stil te staan, maar om dieper te kijken.
In mijn praktijk in Nieuw-Balinge, Drenthe werk ik met mensen die de moed hebben om verder te kijken dan de oppervlakte. Met familieopstellingen, lichaamswerk en systemische coaching begeleid ik je naar een ander perspectief op jezelf en je energie.
Neem contact op voor een kennismakingsgesprek, of maak gelijk een afspraak voor persoonlijke opstelling opstellen-in-drenthe.nl coach-sessie.
Verlangen is een krachtige innerlijke gids, verstild door trauma en overlevingsstructuren zoals perfectionisme en pleasen. Door zelfresonantie en het luisteren naar je lichaam kun je je verlangen herontdekken. Dit blog biedt praktische stappen om je verlangen te gebruiken als richtingaanwijzer voor een leven dat écht resoneert met wie je bent.
In Transactionele Analyse verwijst een Spel naar onbewuste patronen met voorspelbare uitkomsten. Deze patronen, geworteld in je levensscript, kun je doorbreken door bewustwording, reflectie en nieuwe keuzes.
Ontsnap uit de loop en creëer vrijheid in je communicatie en relaties.
Moet je iemand beschermen tegen een burn-out of is de ervaring noodzakelijk voor verandering? Dit artikel onderzoekt de patronen achter burn-out, de diepgewortelde overlevingsstrategieën en de rol van bewustwording. Misschien ligt de sleutel niet in ingrijpen of loslaten, maar in het stellen van de juiste vragen.
Het schizoïde masker structuur – zweven tussen hier en daar
Heb je soms het gevoel dat je er niet helemaal bent? Alsof je lijf wel aanwezig is, maar jijzelf nog ergens zweeft tussen hier en daar? Landen op aarde betekent dat je werkelijk thuiskomt in jezelf – in je lichaam, je gevoelens en je contact met de wereld om je heen.
Voor mensen met een schizoïde masker – ook wel de angstige overlevingsstructuur genoemd – is dit niet vanzelfsprekend. De neiging om je terug te trekken in je hoofd is groot, juist omdat voelen als overweldigend of onveilig kan worden ervaren. Toch is er ook een diep verlangen naar verbinding, met jezelf en met de ander.
Daarom deel ik in dit blog vijf oefeningen die je kunnen helpen om meer in je lichaam te zakken. Je hoeft niets te forceren. Kies de oefeningen die bij jou passen en geef jezelf de ruimte om te landen, stap voor stap.
Herken je het angstige masker?
Wanneer je leeft vanuit deze structuur, herken je mogelijk onderstaande kenmerken:
Je denkt veel en graag, maar voelen is ongemakkelijk of zelfs beangstigend.
Vaak observeer je liever op afstand dan dat je actief deelneemt aan situaties.
Prikkels van buitenaf komen heftig binnen, waardoor je je slecht kunt afgrenzen.
In spannende of intieme situaties trek je je eerder terug dan dat je je opent.
Hoewel dit gedrag je ooit geholpen heeft om je staande te houden, brengt het nu ook nadelen met zich mee.
Wat doet het met jezelf?
Deze overlevingsstrategie zorgt ervoor dat je regelmatig losraakt van je lichaam. Daardoor voel je je leeg, moe of gespannen. Er kan een diep verlangen zijn naar contact, maar de angst voor afwijzing maakt het lastig om je echt te verbinden. (meer over het lege gevoel lees je in het blog: “Waarom voel ik me leeg, ondanks dat ik alles heb?“)
Wat merkt de ander?
Je terughoudendheid of emotionele afwezigheid kan verwarring oproepen. Mensen om je heen voelen zich soms buitengesloten, terwijl dat nooit jouw bedoeling is. Toch kan dit onbegrip leiden tot afstand in relaties, wat het patroon van terugtrekken nog verder versterkt.
“Structuren beschermen je, maar beperken ook je vrijheid. Bewustwording opent de weg naar verbinding en groei.”
5 oefeningen die helpen bij landen op aarde
Met de volgende oefeningen nodig je jezelf uit om weer contact te maken met je lijf. Elke oefening biedt een mogelijkheid om stap voor stap aanwezig te zijn – in jezelf en in het moment.
1. Grondingsoefening met voeten op de aarde
Ga op blote voeten in het gras staan, op aarde of – als dat niet kan – op een vloer. Voel hoe je voetzolen contact maken met de grond.
Adem diep in door je neus en uit door je mond.
Stel je bij elke uitademing voor dat er wortels uit je voeten groeien, diep de aarde in. Laat je energie zakken van je hoofd naar je voeten.
Blijf 5 tot 10 minuten in deze oefening.
2. Zachte zelfaanraking en afgrenzing
Ga rustig zitten of liggen. Gebruik je handen om zachtjes je armen, schouders, borst en gezicht aan te raken.
Zeg in gedachten of hardop: ‘Dit is mijn lichaam. Ik ben hier.’
Sluit af door even stil te staan bij je grenzen: voel waar jij begint en de ander ophoudt. Herhaal dit dagelijks, of op momenten van stress of dissociatie.
3. Oogcontact met een veilige ander
Ga tegenover iemand zitten bij wie je je veilig voelt. Kijk elkaar aan zonder te praten.
Adem rustig in en uit. Je hoeft niets te doen – alleen aanwezig zijn.
Voel wat er gebeurt in je lichaam. Komen er gedachten, gevoelens of herinneringen op?
Na een paar minuten: sluit af met een korte reflectie (eventueel opschrijven).
Alternatief: stel je een liefdevol iemand voor uit je leven (of een innerlijk beeld) en oefen daarmee in gedachten.
4. Trillen en schudden
Ga rechtop staan. Begin zachtjes te schudden met je armen, schouders en benen. Laat je lichaam zelf het ritme bepalen.
Je mag geluid maken: zuchten, brommen of kreunen.
Laat spanning los zonder te forceren.
Na een paar minuten: vertraag en kom tot stilstand. Voel na. Wat merk je op in je lijf?
5. Ademhaling naar de buik
Leg je handen op je onderbuik. Adem langzaam in door je neus. Laat je buik uitzetten.
Adem langzaam uit door je mond.
Herhaal dit minstens 10 keer. Zeg eventueel in gedachten: ‘Ik mag er zijn.’
Deze oefening helpt je van denken naar voelen te gaan en brengt je terug in het hier en nu.
Tot slot – Landen op aarde om thuis te komen in Jezelf
Deze oefeningen zijn geen recepten die je moet volgen. Het zijn uitnodigingen om contact te maken.
Met je lijf. Met jezelf. En met het moment.
Misschien voelt het ongemakkelijk, misschien ook niet. Alles is welkom.
Vraag gerust om steun als je merkt dat iets je raakt.
Je bent niet gek.
Je bent aan het landen.
Op aarde.
In jezelf.
Een ontmoeting die ertoe doet.
Meer lezen over schizoïde maskerstructuur en hyperalertheid? Lees snel verder….
Hyperalertheid is een overlevingsmechanisme ontstaan uit je jeugd, waarbij je constant waakzaam bent. Het verschilt van hooggevoeligheid, doordat het uit angst komt en uitputtend is. Door bewustwording van je patronen en het leren loslaten kun je de spanning verminderen, rouwen om onvervulde behoeften en ontspanning vinden.
De angstige maskerstructuur ontstaat uit een diepgeworteld gevoel van onveiligheid. Dit patroon beschermt je, maar blokkeert ook verbinding met jezelf en anderen. Door lichaamsbewustzijn, ademhaling en het omarmen van kwetsbaarheid kun je jezelf opnieuw leren gronden.
Zo voel je je veiliger en meer aanwezig in het leven.
De overheersende structuur ontstaat uit een verlangen naar controle en onafhankelijkheid, vaak gevormd in de kindertijd. Hoewel kracht en zelfvertrouwen voordelen bieden, kunnen ze verbinding en kwetsbaarheid blokkeren. Door controle los te laten, steun te vragen en je hart te openen, vind je balans tussen daadkracht en echte verbondenheid.
Onverwerkt koloniaal verleden als systemisch trauma
Het verleden lijkt soms ver weg, maar de echo’s ervan zijn als systemisch trauma nog steeds hoorbaar in onze samenleving. Zeven generaties terug—dat klinkt als een eeuwigheid.
Maar als je telt vanaf 2025, kom je ergens tussen 1755 en 1800 uit.
Een tijd waarin Nederland diep geworteld zat in de trans-Atlantische slavernij en koloniale overheersing. De West-Indische Compagnie handelde in mensen, de Vereenigde Oost-Indische Compagnie dreef handel over de wereldzeeën, en de koloniale machtsstructuren bepaalden wie waarde had en wie niet.
“Wat niet wordt erkend, blijft zich herhalen — systemisch trauma zoekt altijd een uitweg in de volgende generaties.”
Dat verleden is niet verdwenen. Het leeft voort in de structuren van onze samenleving. In de verhalen die we wel of niet vertellen, en in de overlevingsstrategieën die van generatie op generatie worden doorgegeven.
Ongelijkheden, identiteitsvragen, spanningen rondom racisme en discriminatie—het zijn geen losstaande fenomenen, maar echo’s van een geschiedenis die nog niet is verwerkt.
En als iets niet is verwerkt, werkt het door. In families. In bedrijven. En in de manier waarop we naar onszelf en anderen kijken.
Kinderen nemen onbewust de overlevingsstrategieën en emotionele lading van hun ouders over. Als een gemeenschap generaties lang onderdrukking heeft ervaren, blijft dat voelbaar in diepgeworteld wantrouwen, schaamte of een voortdurende overlevingsmodus.
Trauma is niet alleen een individueel proces; het kan zich ook collectief vastzetten. Wanneer een samenleving een pijnlijk stuk geschiedenis niet onder ogen wil zien, sijpelt dat door in onbewuste patronen.
Intergenerationele overdracht van pijn
Kinderen nemen onbewust de overlevingsstrategieën en emotionele lading van hun ouders over. Als een gemeenschap generaties lang onderdrukking heeft ervaren, blijft dat voelbaar in diepgeworteld wantrouwen, schaamte of een voortdurende overlevingsmodus.
Institutionele ongelijkheid
Het is geen toeval dat bepaalde groepen structureel benadeeld worden op de arbeidsmarkt, binnen het onderwijs of in de gezondheidszorg. Systemen die ooit bedoeld waren om macht in stand te houden, blijven bestaan als ze niet bewust worden doorbroken.
Identiteitsproblemen
“Waar hoor ik thuis?” Die vraag speelt bij veel nazaten van tot slaaf gemaakten en voormalige koloniën. De geschiedenis wordt vaak pas halverwege verteld—met een focus op vooruitgang en beschaving, zonder de erkenning van het trauma dat eraan voorafging.
Die vervreemding kan zich uiten in gevoelens van leegte of het ontbreken van innerlijke richting. In het blog ‘Waarom voel ik me zo leeg, ondanks dat ik ‘alles’ heb?’ ga ik dieper in op dit thema vanuit identiteitscoaching.
Collectieve ontkenning of minimalisering – systemisch trauma in de maak
Hoe lang is het Nederlandse koloniale verleden afgedaan als een onschuldige handelstransactie? De pijn van generaties werd vaak weggewuifd met zinnen als: “Maar Nederland heeft ook veel goeds gebracht.” Erkenning kwam traag op gang, en zolang iets niet erkend wordt, kan het ook niet helen.
Systemische coaching als weg naar verwerking van systemisch trauma
Systemische coaching biedt een manier om naar de diepere, onbewuste dynamieken te kijken. Want wat in het familiesysteem of in de maatschappij niet wordt verwerkt, zoekt een uitweg in de volgende generaties. Door stil te staan bij wat er onder de oppervlakte speelt, ontstaat er ruimte voor een nieuw perspectief.
1. Zichtbaar maken wat onbewust speelt
Veel patronen die we meedragen, hebben een oorsprong die we niet altijd overzien. Schaamte, schuld, woede, ontkenning—ze komen ergens vandaan. In systemisch werk kijken we naar hoe deze gevoelens generaties lang zijn doorgegeven en wat dat betekent voor het nu.
2. De historische lijn in beeld brengen
Een familieopstelling of organisatieopstelling kan helpen om inzicht te krijgen in hoe het koloniale verleden doorwerkt in het heden.
Hoe heeft slavernij of koloniale overheersing doorgewerkt in jouw familie?
Welke overtuigingen over macht, onderdanigheid of identiteit zijn doorgegeven?
Waar zit de bevroren pijn in het systeem en wat heeft erkenning nodig?
Wat niet aangekeken en erkend kan worden, blijft zich in volgende generaties aandienen. Erkenning is noodzakelijk voor heling.
3. Erkennen in plaats van veroordelen
Heling begint niet bij schuld, maar bij erkenning. Dit betekent ruimte maken voor het hele verhaal—voor de pijn die er is en de emoties die daarbij horen. Zowel voor nazaten van tot slaaf gemaakten als voor mensen met voorouders die profiteerden van het systeem.
4. De impact op het heden begrijpen
In families kan trauma zich uiten in destructieve patronen, zoals angst voor autoriteit, gevoelens van minderwaardigheid of een neiging tot controle.
In organisaties zie je koloniale erfenissen terug in hiërarchische structuren en machtsongelijkheid.
In de samenleving blijft systemisch trauma zichtbaar in polarisatie en heftige reacties op gesprekken over het koloniaal verleden.
5. Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen plek
Ieder van ons draagt iets met zich mee. Wat we daarmee doen, bepaalt of we trauma’s blijven doorgeven of doorbreken. Dit betekent:
Je eigen familiegeschiedenis onderzoeken en erkennen.
Bewust worden van diepgewortelde overtuigingen en gedragspatronen.
Actief bijdragen aan heling, bijvoorbeeld door open gesprekken te voeren en ruimte te geven aan verhalen die lang niet gehoord werden.
Jezelf zijn in je relatie is niet vanzelfsprekend. Onbewuste patronen, overlevingsstrategieën en familieloyaliteiten beïnvloeden je plek. Systemisch werk helpt deze dynamieken zichtbaar te maken. Door bewustwording en erkenning van wat speelt, kun je oude patronen doorbreken en je relatie versterken, met meer ruimte voor wie jij werkelijk bent. Lees meer over jouw plek.
Familiebedrijven en de doorwerking van het koloniale verleden
In familiebedrijven komen familiegeschiedenis en zakelijke structuren samen. Dit betekent dat verborgen dynamieken—zoals machtsverhoudingen, loyaliteiten en overlevingsstrategieën—sterk doorwerken in de manier waarop het bedrijf functioneert.
Denk aan:
Hiërarchische structuren die onbewust lijken op koloniale machtsverhoudingen.
Ongeschreven regels zoals: “We doen alleen zaken met mensen zoals wij.”
Onbewuste loyaliteiten aan een verleden dat niet besproken mag worden.
Een generatiewisseling in een familiebedrijf is altijd een gevoelig proces, maar wanneer er een koloniale geschiedenis meespeelt, kan het extra complex worden. De jongere generatie wil vernieuwen, inclusiever werken en misschien zelfs een ander verhaal vertellen over het verleden. Maar de oudere generatie kan vasthouden aan tradities, soms zonder te begrijpen waarom.
In familiebedrijven vloeien twee systemen samen: het familiesysteem en het bedrijfssysteem. Deze verwevenheid is zowel een kracht als een uitdaging. Loyaliteit, tradities en onuitgesproken verwachtingen spelen een rol. Dit maakt familiebedrijven uniek en complex. Systemische opstellingen helpen dynamieken zichtbaar te maken.
Wat als we de geschiedenis niet langer uit de weg gaan?
Een systemische benadering helpt om deze dynamieken zichtbaar te maken en te doorbreken. Dit vraagt om:
Bewustwording van historische patronen binnen het bedrijf.
Ruimte voor dialoog tussen generaties, zonder beschuldiging maar mét erkenning.
Een nieuwe visie op leiderschap waarin oude overtuigingen niet langer onbewust de koers bepalen.
Van trauma naar transformatie
Dit werk gaat niet over blijven hangen in het verleden, maar over ruimte maken voor de toekomst. Zolang trauma niet erkend wordt, blijft het in verborgen patronen aanwezig. Pas wanneer we durven kijken naar wat er werkelijk speelt—binnen families, bedrijven en de samenleving—kan er beweging ontstaan.
Wil je dieper ingaan op hoe systemische coaching kan helpen bij dit thema? Of ben je benieuwd hoe deze dynamieken zichtbaar worden in jouw organisatie of familiebedrijf? Laten we het gesprek openen.
Schuld en het onbewuste gevolg
Er zijn meer systemische trauma’s die aandacht vragen. Trauma’s die in het nu impact hebben, maar waar de koppeling met de bron niet gemakkelijk wordt gemaakt. Zou de bovengemiddelde hulp die Nederland en de Nederlanders hebben geboden na de tsunami in 2004 niet te maken hebben met ons koloniaal verleden? Alsof een schuldgevoel de portemonnee bezit.
Recente gebeurtenissen
Of nog recenter. Zoals Duitsland vierkant achter Israël blijft staan ondanks de misdaden tegen de menselijkheid die Israël pleegt, vanwege de schuld van de Holocaust.
Zo heeft Nederland verhoudingsgewijs de meeste Joden in de oorlog op transport laten zetten. Heeft Nederland de teruggekeerde Joden behandeld op een manier die nu alle voorstellingsvermogen te boven gaat.
Is die niet volledig erkende schuld onbewust de reden om Israël nu niet te veroordelen?
“Erkenning is geen schuld bekennen, maar ruimte maken voor wat vergeten, verzwegen of verdrongen is.”
Conclusie
Het koloniale verleden van Nederland is geen afgesloten hoofdstuk, maar een levende realiteit die doorwerkt in onze structuren, relaties en zelfbeelden. Door dit verleden te erkennen en de systemische trauma’s die daaruit voortkomen te adresseren, kunnen we werken aan een inclusievere en rechtvaardigere samenleving.
Systemische coaching biedt handvatten om deze diepgewortelde patronen te herkennen en te transformeren, zowel op individueel als collectief niveau.
Wil je meer weten over hoe systemische coaching kan bijdragen aan het verwerken van koloniale trauma’s? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.
